Rodzaj roślin należący do rodziny zarazowatych.
Występowanie
Siedlisko: murawy, na wapieniu, od regla dolnego po piętro alpejskie
Występowanie: Karpaty (w Polsce Tatry, Gubałówka, Babia Góra, Sądecczyzna), bardzo rzadko w Sudetach (Karkonosze)
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Jest półpasożytem zielonym, przysysającym się ssawkami korzeniowymi do korzeni sąsiednich roślin zielnych. Dopiero od średniowiecza wykorzystywany jako roślina lecznicza, głównie w chorobach oczu alergicznych (zawiera aukubinę, hamującą wydzielanie histaminy) i bakteryjnych (zawiera katalpol o działaniu dezynfekującym). Nazwa świetlik wzięła się stąd, że kwiaty rośliny mają tak intensywnie białą barwę, że obserwowane z daleka na łące wyglądają jakby świeciły.
Występowanie
Roślina lecznicza, trująca
Siedlisko: łąki, pastwiska, brzegi lasów
Występowanie: wschodnia, środkowa i północna Europa
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Ślaz zawiera w swoim zielu duże ilości śluzów, koloidowych substancji przekształcających się pod wpływem zimnej wody w galaretowatą masę, mających działanie wykrztuśne i osłaniające. Roślina znana ludzkości od czasów prehistorycznych. Pyłki ślazu znaleziono w grobie neandertalczyka Shanidara IV (Iran) sprzed ok. 60 tys. lat – prawdopodobnie był on pochowany na kobiercu roślinnym, zawierającym w swym składzie również ślaz. Nie wiadomo natomiast czy był już wykorzystywany przez neandertalczyków w celach leczniczych. Ślaz znali też mieszkańcy Biskupina. W medycynie ludowej stosowano go w nieżytach dróg oddechowych i regulacji pasażu jelitowego.
Występowanie
Roślina lecznicza
Siedlisko: miejsca ruderalne, przypłocia, przydroża, zręby, skraje lasów
Występowanie: Europa, Syberia, Ałtaj, Indie, rejon Kaukazu, Azja Mniejsza, północna Afryka
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Jest półpasożytem – młode rośliny zapuszczają ssawki do korzeni traw, od których czerpią składniki pokarmowe. Stąd od dawna uważany za „szkodnika łąk”. Jednak pasożytnictwo nie jest dla niego obowiązkowe – niektóre osobniki mogą kwitnąć bez pasożytowania, ale osiągają wtedy mniejsze rozmiary. Ponadto szelężnik zawiera trującą aukubinę, szczególnie trującą dla owadów.
Występowanie
Roślina trująca
Siedlisko: łąki, pola, pastwiska, w górach po regiel
Występowanie: Europa, zachodnia Syberia, Azja Mniejsza, zawleczony do Ameryki Północnej
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Dawniej używano kwiatostanów specjalnie uprawianej szczeci barwierskiej (sukienniczej) do gręplowania wełny i czesania wełnianych tkanin. Jednak spiczaste podsadki szczeci pospolitej przylegają do kwiatostanu giętko i nie nadawały się do tego celu. Uprawia się ją jednak często w ogródkach jako ozdobę do zimowych bukietów. Roślina zawiera glikozyd skabiozyd.
Występowanie
Roślina lecznicza
Siedlisko: zarośla, przydroża, brzegi rzek, nieużytki
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Gatunek rośliny należący do rodziny rdestowatych. Występuje w Ameryce Północnej, Azji i w Europie, również w Islandii i na Grenlandii. W Polsce wyłącznie w Tatrach i na Babiej Górze. Łacińska nazwa pochodzi od greckiego słowa oxys, oznaczającego kwaśny oraz słów di = dwa i gyne = słupek (roślina ma dwuszyjkowy słupek).
Występowanie
Siedlisko: piargi, żwirki, głównie w piętrze halnym i turniowym, rzadziej niżej
Występowanie: gatunek arktyczno-alpejski, Europa, Azja, Ameryka Północna, Grenlandia, Islandia, w Polsce na Babiej Górze i w Tatrach
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Dawniej uprawiany i spożywany pod nazwą szpinaku francuskiego bądź rzymskiego. Ma właściwości diuretyczne, przeczyszczające i ściągające. Spożywany na surowo zapobiega szkorbutowi. Używany był także do farbowania.
Występowanie
Siedlisko: skały i usypiska wapienne
Występowanie: góry Europy i Azji Zachodniej, w Polsce w Tatrach i Pieninach
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Przez górali dawniej zwana także sukiennikiem, stopcem, siwymi języczkami lub kocimi łapkami. Ta ostatnia nazwa odpowiada znaczeniowo nazwie łacińskiej (leontopodium alpinum; gr. leon = lew, kot, podion = stopa, łapa). Uważana za roślinę leczniczą i magiczną – do okadzanej dymem z ziela stajni nie miała dostępu żadna zła siła. Leczono nią kolki, bóle brzucha, biegunki i gruźlicę, a w Alpach wytwarzano specjalną maść szarotkową. Na Podhalu stanowi popularny motyw zdobniczy. Po zerwaniu roślina zachowuje przez lata niezmieniony kształt i barwę, przez co stała się jedną z najbardziej pożądanych pamiątek wśród „ceprów”, a to przyczyniło się do jej masowego zrywania zarówno przez turystów jak i górali. Obyczaj ten przeniesiono zresztą w Tatry z Alp. Poza tym to co większość uważa za płatki kwiatu szarotki, to liście pokryte kutnerem, chroniącym roślinę przed nadmierna utratą ciepła i wilgoci.
Występowanie
Roślina pod całkowitą ochroną
Siedlisko: półki skalne, szczeliny skał, murawy naskalne, wyłącznie na podłożu bogatym w węglan wapnia
Występowanie: góry Europy i Azji po Daleki Wschód, w Polsce jedynie w Tatrach
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. W Polsce występuje wyłącznie w Sudetach i Karpatach. Jest tam dość pospolity. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy lub zadomowiony.
Występowanie
Siedlisko: w reglu górnym i piętrze kosodrzewiny
Występowanie: w Polsce w wyższych pasmach Sudetów i Karpat
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Nazwa wywodzi się od łacińskiego słowa salvus znaczącego zdrowie. W starożytności przypisywano jej nie tylko zdrowotne, ale i magiczne właściwości. Egipcjanie dodawali ją do pokarmów, by zwiększyć liczebność populacji po epidemiach. Zbiorom szałwii i przygotowywaniu potraw z jej dodatkiem w Rzymie towarzyszyły określone zwyczaje, kucharza ubierano w białą tunikę i obmywano mu nogi.. Grecy i Rzymianie stosowali ją jako lekarstwo na ukąszenia węża, problemy ze wzrokiem, utratę pamięci. W średniowieczu stosowano ją jako lek na przeziębienia, gorączkę, padaczkę, choroby wątroby i zaparcia. Szałwii muszkatołowej używano jako afrodyzjaku, a także do fałszowania wina reńskiego. Arabscy uczeni twierdzili, iż spożywanie szałwii przedłuża życie. W Polsce jest uprawiana od kilkuset lat. Znane jest przysłowie „śmierć tego nie ubodzie, u kogo szałwia w ogrodzie”. W Persji i dawnych Chinach mawiano „Człowiek, który ma w ogrodzie swym szałwię, nigdy się nie starzeje”. W siedemnastym wieku szałwia miała wielkie znaczenie w handlu wymiennym – za jedną skrzynię szałwii otrzymywano trzy skrzynie zielonej herbaty. Jej aromatyczne liście wkładano także między kartki modlitewników, aby ich zapach orzeźwiał i nie pozwalał zasnąć w trakcie długich nabożeństw.
Występowanie
Siedlisko: lasy, zarośla, ziołorośla, po regiel dolny
Występowanie: góry środkowej i południowej Europy, Azja po Himalaje
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
