Kwiaty otwierają się w pełni dopiero nocą, wabiąc ćmy, które je zapylają. W dopełniaczu bniec ma dwie formy: „bieńca” i „bnieca”, z czego ta pierwsza jest jedynym przykładem w języku polskim wyrazu z dwoma ruchomymi „e”.
Występowanie
Siedlisko: miejsca ruderalne, zarośla, pola, przydroża
Występowanie: cała Europa
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Jest jedną z najstarszych roślin leczniczych, znaną od czasów prehistorycznych. W medycynie ludowej przypisywano mu cudowne działanie i otaczano czcią i rzeczywiście kwiaty zawierają substancje wykrztuśne, kora – moczopędne, a owoce – napotne i przeczyszczające. Podobno posiada związek z siłami zła, ale też potrafi przeciwdziałać czarom i urokom. Wszystkie części rośliny w stanie surowym są toksyczne z powodu zawartości glikozydu sambunigryny, rozkładającego się po ususzeniu lub ugotowaniu. W gospodarstwie domowym wyrabiano z bzu soki, syropy, powidła, wódki i wina. W przemyśle owoców używa się do barwienia dżemów i win, a także dawniej uzyskiwano z nich czarny barwnik do trwałego barwienia tkanin. Rdzeń pędów natomiast używany jest w mikrotechnice i zegarmistrzostwie.
Występowanie
Roślina lecznicza, trująca
Siedlisko: lasy liściaste i mieszane, zarośla, polany, gruzy, wysypiska, w górach do 1100mnpm
Występowanie: Europa, północno-zachodnia Afryka, Kaukaz, Azja Mniejsza
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
W nasze góry dotarła w erze zlodowaceń i już została. Będąc półpasożytem wnika ssawkami do korzeni roślin żywicielskich, pobierając wodę i sole mineralne. Nazwa rodzajowa pochodzi od nazwiska osiemnastowiecznego, holenderskiego lekarza J.Bartscha.
Występowanie
Siedlisko: wilgotne miejsca, murawy naskalne, w piętrze halnym i kosówki
Występowanie: roślina strefy arktycznej i alpejskiej, w Polsce w Karkonoszach, Tatrach i na Babiej Górze
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Często mylony z barszczem Sosnowskiego, również pochodzącym z Kaukazu. Uchodzi za największą roślinę zielną dochodzącą w środowisku naturalnym do 3m wysokości, a na nizinach (w tym w Polsce) nawet do 5m, liście osiągają w Polsce do 3 m długości. Obie rośliny sprowadzono do Polski w latach 60-tych XX wieku jako wysokowydajne rośliny pastewne, miododajne oraz ozdobne, stanowiące atrakcyjny surowiec na kiszone pasze dla zwierząt. Szybko się jednak przekonano o fotouczulających właściwościach tych roślin – zawarte w nich olejki lotne zawierają lipofilne furanokumaryny, łatwo przenikające przez skórę i uczulające ją na działanie promieni słonecznych. W słoneczne dni już samo przebywanie w pobliżu barszczu może spowodować poważne poparzenie, pojawiające się dopiero w kilka godzin po kontakcie. Barszcz produkuje olbrzymie ilości nasion. Z pierwszych upraw przeniknął do środowiska naturalnego i pomimo licznych prób nie udało się go już wyeliminować. Nazwę gatunkową nadano na cześć włoskiego antropologa i etnografa – Paolo Mantegazziego, żyjącego na przełomie XIX i XX wieku.
Występowanie
Siedlisko: nadrzeczne żwirowiska, łąki, rowy, w pobliżu zabudowań
Występowanie: Kaukaz, w Polsce zawleczony
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Stara roślina lecznicza, wymieniana już w chińskich zielnikach 3000 lat temu! Wykorzystywano jej działanie wykrztuśne oraz przeciwzapalne i moczopędne. Znana była także lekarzom starożytnej Grecji i Rzymu (Pliniusz Starszy polecał ją na 24 choroby), Persji oraz Arabii – stosowano ją m.in. na ukąszenia skorpionów i węży. Na Litwie stosowano wino wymieszane z sokiem z liści babki na krwawienia wewnętrzne. W naszym kraju stosowano ją na wszelkie rany, owrzodzenia, oparzenia oraz ukąszenie żmii oraz owadów, a także jako antidotum na miłosne czary. Ponadto młode liście są jadalne, zawierają dużo witaminy C – w wielu krajach Europy sporządza się z nich surówkę (łącznie z liśćmi mniszka i pokrzywy) lub gotuje jak kapustę albo szpinak. Stanowi także dodatek do zup ziołowych, sosu beszamelowego lub twarogu. Dodawana do karmy dla gryzoni zmniejsza u nich zachorowalność na nowotwory.
Występowanie
Siedlisko: łąki, pastwiska, przydroża, trawniki, brzegi wód, na polach jako chwast roślin uprawnych (zwłaszcza koniczyny), od nizin po piętro halne
Występowanie: Europa, zawleczona na całym świecie
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Starożytnym kwiaty astrów kojarzyły się z gwiazdami (łac. aster alpinus; łac. aster = gwiazda), naszym góralom natomiast mniej romantycznie z „wolim okiem”.
Występowanie
Siedlisko: naskalne murawy na wapieniu, po piętro halne
Występowanie: góry środkowej i południowej Europy, Kaukaz, południowy Ural, w Polsce w Pieninach i Tatrach
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Zwana także kupalnikiem górskim lub pomornikiem lekarskim. Znana już w starożytności (wymienia ją Pliniusz i Dioskorydes). W średniowieczu św. Hildegarda uważa ją za afrodyzjak. Dopiero w XVI wieku odkryto jej właściwości lecznicze – kwiatostany stosowano do tamowania krwotoków i odkażania ran (i to podobno z dużym powodzeniem). Natomiast w Bawarii, w wigilię Św. Jana, arnikę wtykano na brzegach pól w celu ochrony przed gradobiciem, a ustawiona w oknie miała chronić przed uderzeniem pioruna.
Występowanie
Roślina lecznicza, trująca, pod całkowitą ochroną
Siedlisko: łąki, brzegi lasów, polany śródleśne.
Występowanie: środkowa, południowa i północna Europa, w miejscach wyżej położonych, w Polsce w Sudetach i Bieszczadach
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Łacińska nazwa archangelica officinalis nawiązuje do właściwości leczniczych rośliny, które miały być ponoć objawione ludziom przez archanioła Rafaela, a wg innych do majestatycznego, okazałego wyglądu rośliny (archangelus = archanioł). Górale nazwali ją litwor i pod tą nazwą jest najszerzej znana. Dzięki zawartości olejków eterycznych i garbników ma właściwości lecznicze. Korzenie rośliny służyły do produkcji wódki litworówki, a także jako zaprawa do likierów i wermutu. Znany był już i użytkowany w starożytności, wiązało się z nim wiele zabobonów, m.in. wierzono, że powoduje zdrowienie, wzmacnianie, krzepnięcie i „siły potężne wydobywa, do małżeńskiego skutku prowadzące”. Znawcy zalecają, aby mężczyzna nosił korzeń przy sobie, najlepiej w lewej kieszeni spodni oraz zażywał przed romantycznym spotkaniem we dwoje napoju z litworu (może to być wino, nalewka lub likier, w których przez dwa tygodnie moczył się korzeń tego ziela). Przez zakonników zwany był „zielem Ducha Świętego” i zalecany, by zachować długowieczność.
Występowanie
Roślina lecznicza, pod całkowitą ochroną
Siedlisko: brzegi górskich potoków, ustalone piargi, wilgotne skały
Występowanie: środkowa i północna Europa, Grenlandia, Syberia, Himalaje, w Polsce w Karpatach (Babia Góra, Tatry, Bieszczady) i Sudetach
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
