Zwana też płucnym zielem z uwagi na swoje działanie lecznicze – w medycynie ludowej stosowana była w chorobach płuc. Stąd też jej łacińska nazwa (łac. pulmonaria obscura, pulmo = płuco). Kwiaty zmieniają swój kolor w trakcie kwitnienia z czerwonego na niebieski (po zapyleniu).
Występowanie
Roślina lecznicza
Siedlisko: lasy liściaste i mieszane, zarośla
Występowanie: środkowa Europa
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Zwana też płucnym zielem z uwagi na swoje działanie lecznicze – w medycynie ludowej stosowana była w chorobach płuc. Stąd też jej łacińska nazwa (łac. pulmonaria obscura; pulmo = płuco). Kwiaty zmieniają swój kolor w trakcie kwitnienia (po zapyleniu przez trzmiele) z czerwonego na niebieski.
Występowanie
Roślina lecznicza
Siedlisko: lasy liściaste i mieszane, zarośla
Występowanie: środkowa Europa
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Drzewo znane i uważane za święte już w starożytności (Grecy, Celtowie), otaczane szczególnym kultem religijnym. W naszym kraju wczesną wiosną używano kwitnących gałązek leszczyny do odpędzania złych mocy, a z rozwidlonych pędów wyrabiano różdżki do wykrywania podziemnych źródeł wody, metali, ukrytych skarbów i złodziei. Różdżkę taką należało sporządzić z jednorocznego pędu leszczyny, ściętego w pierwszą środę pełni księżyca pomiędzy godziną jedenastą a północą, wymawiając przy tym odpowiednie zaklęcia, a nóż do tego użyty musiał być nowy i w trakcie ścinania ułożony ostrzem do góry. Zaraz po ścięciu należało różdżkę opatrzyć odpowiednimi znakami wymawiając przy tym „Coniuro te cito mihi obedire” (Zaklinam cię, byś natychmiast była mi posłuszna). Z elastycznego i mocnego drewna leszczyny ponadto wyrabiano laski, obręcze do beczek, a z pędów wędki. Smaczne i pożywne orzechy mają zastosowanie w przemyśle cukierniczym, a wyciskany z nich olej ponadto w farmaceutycznym (do wyrobu delikatnych kremów pod oczy i na szyję), perfumeryjnym i farbiarskim. Wypędzano nim również robaki i tasiemce. Liści używano w medycynie ludowej jako środka dezynfekującego.
Występowanie
Siedlisko: podszycie lasów mieszanych i liściastych, polany, poręby
Występowanie: umiarkowane strefy Europy, Azji i Ameryki Północnej, w Polsce pospolita w całym kraju z wyjątkiem Tatr i Podhala
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Nazwę swą bierze od liści pokrytych „za młodu” na spodniej stronie pajęczynowato owłosieniem, a w późniejszym okresie „łysiejących”.
Występowanie
Siedlisko: żwirowiska i kamieńce nad górskimi potokami i rzekami, od regla dolnego po piętro kosówki
Występowanie: głównie Karpaty, ponadto Sudety i Półwysep Bałkański
Okres kwitnienia
Lepiężnik sp. roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Najpospolitszy z lepiężników rosnących w Polsce. Niezwykle dynamiczna roślina, wypierająca ze swego siedliska inne gatunki. Dawniej stosowany jako środek leczniczy przeciw dżumie.
Występowanie
Roślina lecznicza
Siedlisko: brzegi strumieni, łęgi, olsy, brzegi wilgotnych łąk, do 1500mnpm
Występowanie: Europa (z wyjątkiem północnej), północna i zachodnia Azja, zawleczony do Ameryki Północnej
Okres kwitnienia
Lepiężnik sp. roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Najmniejszy z 4 krajowych gatunków lepiężników. W miejscach wilgotnych, zwłaszcza nad potokami lepiężniki tworzą łany wielkich liści (pojedyncze liście osiągają nawet 1m), tzw. łopuszyny – jednogatunkowe skupienia, wypierające inne gatunki.
Występowanie
Siedlisko: nad potokami, szczególnie na kamieńcach, cieniste i wilgotne miejsca śródleśne, osuwiska, w piętrze pogórza i regla dolnego
Występowanie: umiarkowane strefy Europy, Kaukaz, Armenia, Ałtaj
Okres kwitnienia
Lepiężnik sp. roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Niepozorne zielonobrunatne kwiaty, o niezbyt miłym aromacie, schowane między liśćmi, są zapylane przez mrówki. Starożytnym Grekom jednak na tyle pachniały, że używali kopytnika do aromatyzowania win. Kłącza i liście zawierają związki o działaniu wykrztuśnym i bakteriostatycznym, a spożyte w większej ilości wymiotnym – stąd nazwa rodzajowa asarum europeanum (gr. ase = nudność). Działanie to wykorzystywano w medycynie ludowej do leczenia alkoholizmu.
Występowanie
Roślina lecznicza, trująca, pod częściową ochroną
Siedlisko: lasy liściaste i iglaste, do regla górnego, w Tatrach do 1450mnpm, wapieniolubna
Występowanie: środkowa i wschodnia Europa, Syberia, Ałtaj
Okres kwitnienia
Roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Najczęstsza spośród polskich kokoryczy. Kokorycze są roślinami trującymi, zawierającymi alkaloidy silnie działające na system nerwowy – niektóre z nich mają silne działanie halucynogenne. Zawartość alkaloidów wykorzystywano również w medycynie ludowej i w homeopatii. Pusta – bo ma pustą w środku bulwę korzeniową (w przeciwieństwie do kokoryczy pełnej).
Występowanie
Roślina lecznicza, trująca
Siedlisko: lasy liściaste, przede wszystkim bukowe, łęgi, ogrody, zarośla
Występowanie: Europa
Okres kwitnienia
Roślina NIE obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Nazwę gatunkową zawdzięcza pełnej, w przeciwieństwie do kokoryczy pustej, podziemnej bulwie, w której roślina gromadzi w poprzednim roku materiały odżywcze. Korzystając z tych zapasów kokorycz może wcześnie zakwitnąć, zanim liście drzew ocienią runo leśne. Roślina zawiera trujące alkaloidy, zwłaszcza w bulwie. Nasiona są roznoszone przez mrówki, które przyciągają zawierające tłuszcze i białka pożywne wyrostki – elajosomy.
Występowanie
Roślina trująca
Siedlisko: widne lasy liściaste, zarośla, na glebach ubogich w wapń
Występowanie: Europa Środkowa i Południowa
Okres kwitnienia
Kokorycz sp. roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
Znana głównie pod nazwą kaczeniec lub kaczyniec, w niektórych rejonach kraju zwana także majówką. Roślina trująca, ale dawniej nierozwinięte pączki kwiatowe były używane jako namiastka kaparów. Knieć wabi owady sokiem, specjalnymi plamami i rysunkami, które mogą być zauważone tylko przez reagujące na ultrafiolet oczy owadów.
Występowanie
Roślina trująca
Siedlisko: śródleśne młaki, mokre łąki, źródliska, brzegi wód
Występowanie: w całej Europie z wyjątkiem Hiszpanii i południowych Włoch, Azja, Ameryka Północna
Okres kwitnienia
Knieć sp. roślina obowiązująca na egzaminie wewnętrznym
